Kogut w herbie powiatu oławskiego

Oprócz herbu, samorząd powiatowy ma prawo i "historyczny" obowiązek posiadania również: sztandaru, chorągwi, flagi terytorialnej i urzędowej oraz pieczęci urzędowej z wizerunkiem herbu. Realizując opisywane uprawnienia, Rada Powiatu Oławskiego na sesji 30 marca 2001 ustanowiła herb powiatu oławskiego.

Historia
Herb jest tradycyjnym i najważniejszym symbolem wśród wszystkich uznanych oznak władzy i autonomii samorządu. Do Polski herby przybyły z Zachodu, przez Czechy i Śląsk w XIII wieku. Powstawały z inicjatywy rad miejskich lub dzięki przywilejom herbowym, nadawanym miastom przez władców. Herb to ustalone według określonych reguł oznaki osób, rodzin, korporacji, miast i państw. Podstawą do ich tworzenia były znaki umieszczane na chorągwiach, albo na rycerskich tarczach i zbrojach. W Rzeczypospolitej obojga narodów istniało około 50 herbów ziemskich, czyli herbów województw, ziem i powiatów. Rozwój heraldyki w Polsce przerwały zabory, kiedy masowo usuwano herby, zastępując je godłem państwowym. W okresie II Rzeczypospolitej o herbach decydowało Ministerstwo Spraw Wewnętrznych wraz z Ministerstwem Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Do 1939 roku zatwierdzono 104 herby miast. W czasach PRL-u nie zajmowano się tworzeniem nowych herbów, dopiero w 1978 roku, w ustawie o odznakach i mundurach, zezwolono na ustanawianie herbów miejskich i wojewódzkich. Prawdziwy renesans heraldyki nastąpił wraz z odrodzeniem samorządności i reformą administracyjną Polski. W krótkim czasie powstały setki nowych herbów i flag gmin.

Własny herb sprzyja integracji wspólnoty, ożywiając patriotyzm lokalny. Oryginalny, dobrze opracowany herb może przynosić również korzyści, wynikające z prawa umieszczania go na produktach, pojazdach itp. Stanowi też podstawowy element promocji. Herby różnią się od innych znaków (np. od logo) tym, że podlegają ściśle określonym regułom heraldycznym. Heraldyka operuje własnym systemem znaków umownych, rodzajem kodu, który charakteryzuje się uproszczoną konwencją graficzną, swoistą ekspresją i dążeniem do syntezy. Figury heraldyczne (tzw. pospolite) cechuje antynaturalistyczna stylizacja, mają one także własne zasady proporcji i perspektywy. Stosowane są również specyficzne zestawienia barw. Heraldyka nie zna pojęcia "nowoczesny herb", ponieważ reguły sztuki heraldycznej wykształciły się w średniowieczu i stanowią nienaruszalny kanon. Prawidłowe zestawienie tych zasad powoduje, że herb ma wartości artystyczne, pomimo że w projektowaniu herbu większe znaczenie ma treść historyczna a nie plastyczna.

Herb oławski
Herb Powiatu Oławskiego ma swoje źródła w średniowieczu. Jego czteropolowy układ jest wzorowany na znanym herbie księstwa brzesko-legnickiego. Taki herb możemy spotkać nad wejściem do Urzędu Miejskiego, w Sali Rycerskiej, czy też w kościele Matki Boskiej Pocieszenia w Oławie. Treść herbu powinna być zrozumiała, czytelna, łatwa do zapamiętania i rozpoznawania. Śląski czarny orzeł jest umieszczony na najważniejszym górnym polu i symbolizuje województwo (ziemię), gdzie położony jest powiat oławski. Srebrny kogut na czerwonym polu, to także nawiązanie do średniowiecza i tradycji, podkreślające znaczenie Oławy jako stolicy powiatu. Oławski kogut jest zwrócony w prawo, ponieważ każde zwierzę "herbowe" powinno być zwrócone w najważniejszym heraldycznie kierunku, a więc w prawo.

Uchwalenie herbu poprzedzone jest zawsze postępowaniem weryfikującym poprawność projektu herbu. Projekt herbu powiatu został przesłany w ubiegły roku do Komisji Heraldycznej przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji. Komisję Heraldyczną tworzą osoby znane z najwyższego poziomu wiedzy z zakresu heraldyki i weksylologii (nauka o flagach), a przewodniczącym komisji jest profesor dr hab. Stefan Kuczyński. Podstawą oceny projektu jest przede wszystkim zgodność z zasadami heraldyki, weksylologii i miejscowej tradycji historycznej.

Komisja Heraldyczna w Warszawie, na posiedzeniu 5 stycznia 2001, przyjęła uchwałę opiniującą pozytywnie herb powiatu oławskiego. Kolejnym etapem było zaopiniowanie projektu przez ministra spraw wewnętrznych i administracji, który 17 stycznia 2001 również pozytywnie zaopiniował projekt. Opinię w tej sprawie kierowaną do starosty oławskiego podpisał podsekretarz stanu w MSWiA, Józef Płoskonka. Po otrzymaniu tych dokumentów, Zarząd Powiatu w Oławie przygotował projekt uchwały, a Rada Powiatu ustanowiła herb na sesji 30 marca. Autorem projektu herbu jest Przemysław Pawłowicz, grafikę komputerową opracował Artur Batór.

Wzór herbu zawiera niezbędny opis blazonem (językiem heraldycznym):

"Przyjmuje się dla wizerunku herbu powiatu oławskiego tarczę o kroju hiszpańskim, zaokrągloną u dołu czwórdzielnie, symetrycznie dzieloną w krzyż. W polu pierwszym złotym (żółtym) orzeł czarny, ze srebrną przepaską (z krzyżem) na skrzydłach i przez pierś. W polach drugim i trzecim - szachownice, od podstawy szachowane pole czterorzędowe w pięć cegieł czerwonych i srebrnych (białych), w porządku cegieł rozpoczynanym od koloru białego w rogu prawym pola. W polu czwartym czerwonym - kogut srebrny (biały) ze złotym grzebieniem i łapami w tym samym kolorze, zwrócony w prawo.

Herb powiatu nawiązuje do tradycji Ziemi Oławskiej, głęboko związanej z tradycją księstwa brzesko-legnickiego oraz do herbu miejskiego Oławy jako stolicy powiatu. Tradycyjne cztery pola herbu mogą symbolizować ilość gmin w powiecie oławskim."

Kto może używać herbu?
Rada Powiatu postanowiła przekazać uprawnienia związane z wykorzystywaniem i rozpowszechnianiem herbu Zarządowi Powiatu. Herb powiatu oławskiego oraz barwy powiatu z chwilą przyjęcia uchwały, są znakami prawnie chronionymi. Oprócz herbu, ustanowiono również barwy powiatu oławskiego - złotą (zamiennie żółtą), czerwoną i srebrną (zamiennie białą). Przyjęto również zasadę, że wszystkie gminy powiatu oławskiego w swoich obiektach i na dokumentach samorządowych mogą dowolnie wykorzystywać herb powiatu - bez zgody Zarządu Powiatu. Podobne uprawnienia otrzymały wszystkie powiatowe jednostki, służby, inspekcje i straże.

Przyjęcie herbu jest pierwszym etapem rozwijania i przywracania tradycji heraldycznej. Kolejnymi symbolami będą flagi i sztandar, ale ich wprowadzenie wymaga ponownego postępowania przed komisją heraldyczną, co zapewne już wkrótce nastąpi.